Orang-oetans spotten in Indonesië: Sumatra of Kalimantan?

Een orang-oetan spotten in Indonesië staat bij veel natuurliefhebbers hoog op de bucketlist. Deze indrukwekkende mensapen leven nog maar op twee plekken ter wereld: op Sumatra en op Borneo. Wie een Indonesische orang-oetan in het wild wil zien, komt al snel uit bij twee bijzondere bestemmingen: Bukit Lawang op Noord-Sumatra en Tanjung Puting National Park op Kalimantan.

Voor Van Verre bezocht ik, Sophie, beide gebieden. Vorig jaar reisde ik naar Sumatra waar ik een jungletocht in het Gunung Leuser National Park maakte, en dit jaar verkende ik het minder bekende Kalimantan, het Indonesische deel van Borneo. Hoewel beide bestemmingen draaien om dezelfde bijzondere dieren, zijn de ervaringen verrassend verschillend.

Kies je voor een actieve jungletocht op zoek naar een orang-oetan op Sumatra, of juist voor een ontspannen bootsafari en zie jij langs de rivieren een orang-oetan op Kalimantan? In dit blog deel ik mijn ervaringen waarmee ik je help een keuze te maken in welke bestemming het beste aansluit bij jouw rondreis door Indonesië.

Veel reizigers denken dat orang-oetans overal in Indonesië voorkomen, maar dat is niet zo. Deze bedreigde diersoort leeft van nature uitsluitend op Sumatra en Borneo.

Op Sumatra leven twee soorten: de Sumatraanse orang-oetan (ca. 14.000 in het wild) en de Tapanuli orang-oetan (geschat op zo’n 800, een van de zeldzaamste mensapen ter wereld). Op Borneo leeft de Borneose orang-oetan (104.7000 in het wild).

Hoewel de populatie op Borneo groter is, staan alle soorten onder druk door ontbossing en verlies van leefgebied. Juist daarom is verantwoord toerisme belangrijk. Door nationale parken te bezoeken met lokale gidsen draag je direct bij aan natuurbescherming en werkgelegenheid voor lokale gemeenschappen.

Voor veel reizigers is Bukit Lawang dé plek om een orang-oetan op Sumatra te zien. Dit kleine dorp ligt aan de rand van het UNESCO-waardige Gunung Leuser National Park, een van de laatste grote regenwouden van Zuidoost-Azië.

Je avontuur begint meestal in Medan, de grootste stad van Noord-Sumatra. Vanuit hier rijd je in ongeveer vier uur naar Bukit Lawang, waar de jungle direct voelbaar wordt. Langs de rivier spelen kinderen in het water, bewoners wassen hun kleding en vanaf de hangbrug zie je soms al de eerste apen verschijnen.

De jungletochten variëren van enkele uren tot meerdaagse expedities met overnachting in het regenwoud. Je kunt kiezen voor een 3 uur durende hike, een hele dag, of meerdere dagen. Ikzelf koos voor 1 nachtje slapen voor de ultieme jungle-ervaring.

Wat Bukit Lawang bijzonder maakt, is dat je hier écht door de jungle trekt. Geen aangelegde wandelpaden of uitkijkplatforms, maar steile hellingen, boomwortels en dichtbegroeid regenwoud.

De eerste klim begint al voordat je het nationale park binnengaat: de trap naar de ingang toe is steil en best pittig! Gelukkig ben je met je eigen gezelschap en gids op pad en kun je je tijd nemen. Wij zien hier al een groepje Thomas Leaf apen. Deze komen alleen in dit gebied voor en hebben een heel grappig voorkomen; een grijze vacht, een witte buik en een zwarte kuif van voor tot achter over hun hoofd. Na een klim van ongeveer 15-30 minuten bereik je de officiële ingang.

Wij hebben ontzettend veel mazzel en zien binnen een uur al meerdere orang-oetans, waaronder een zeldzamer mannetje, goed te herkennen aan zijn brede kop (hoe ouder, hoe breder). De orang-oetans in dit gebied werden tot 2016 bijgevoerd, maar nu groeit de eerste generatie op die dat niet meer weet. Toch zit deze herinnering nog diepgeworteld in de oudere generatie apen, die dus gewend zijn aan mensen en niet bang zijn om in het bezoekersgebied te komen.

Het gevoel wat je krijgt als je deze bijzondere wezens voor het eerst hoog in de bomen ziet slingeren is ontzettend speciaal. Enkele minuten later spotten wij een moeder met een kleintje, nog drie andere vrouwtjes en het mannetje. Voordat we het mannetje in vizier hebben horen we hem al brullen! Wist je dat een orang-oetan eerst stevig aan een boom voelt om te kijken of deze zijn gewicht kan dragen? Als de boom zwak is, breekt hij hem af, zodat de volgende niet verongelukt.

Als je een korte tocht maakt, blijf je voornamelijk in het gebied dicht bij de ingang. Wij lopen verder richting het kamp aan de rivier. We banen ons een weg door de jungle, waar geen duidelijke paden meer te vinden zijn. Sommige stukken zijn best zwaar in de hitte en gaan steil omhoog over boomstronken en wortels. We stoppen voor een lunchpauze en maken onze bananenbladeren met mie goreng en een gebakken eitje open. Opeens staat onze gids met een ruk op, breekt snel een lange stok van een boom af en prikt ermee in de richting van het bladerdak. Zonder hen te hebben gehoord, is er een moeder met een kleine baby op de geur van ons eten afgekomen! De gids herkent haar en weet dat ze soms agressief uit de hoek kan komen. Hij roept dat we onze lunch snel moeten wegstoppen en op afstand moeten blijven. Gelukkig blijft de moeder kalm. Het kleintje is erg nieuwsgierig, slooft zich uit en komt op enkele meters afstand van ons. Oog in oog staan met een orang-oetan vergeet je niet snel. Ook in de middag hebben we mazzel: we zien een aantal withandgibbons, wat volgens de gidsen een zeldzaamheid is.

Wie kiest voor een meerdaagse trekking krijgt een van de meest avontuurlijke ervaringen van Indonesië. Onze gids presenteerde vol trots onze privétent: een hut van 4 palen die aan 3 zijkanten en de bovenkant is overdekt met plastic. De voorkant is open, de privacy is dus ver te zoeken. We slapen op dunne matrasjes onder een klamboe en de rivier is je douche. Achter in het tentenkamp is een wc die weinig tot de verbeelding overlaat: een wc-pot in de aarde met 4 plastic muurtjes van een meter hoog.

Na een verfrissende duik in de rivier geniet je ’s avonds bij kaarslicht van een heerlijk avondmaal. Na een nachtje rommelig slapen door de luide junglegeluiden ontbijten we om 7 uur met pannenkoeken of mie goreng en een kom vers, tropisch fruit. Op de tweede dag kiezen wij ervoor om met een opblaasbare band over de rivier terug te dobberen naar het dorp. Een heerlijk ritje! Terug bij de ingang horen we van klagende toeristen dat alle orang-oetans zijn verder getrokken en nergens meer te bekennen zijn. Onze score gister? Maar liefst 8 orang-oetans, 2 baby’s, een mannetje, Thomas Leaf apen en gibbons. Het blijkt maar weer dat de natuur niet te voorspellen is, je moet echt mazzel hebben.

Waar Sumatra draait om wandelen, draait het spotten van orang-oetans op Kalimantan volledig om het water.

Het Tanjung Puting National Park ligt in Centraal-Kalimantan en wordt beschouwd als een van de beste plekken ter wereld om orang-oetans te observeren. Hier reis je niet te voet, maar per traditionele houten boot: een klotok. Het bovendek bestaat uit een eettafel, matrassen en stoelen of zitzakken om te relaxen terwijl je over de rivier cruiset. Beneden vind je de wc, de douche, de keuken en de ruimte waar de bemanning slaapt. Aan boord gaan je gids, de kok en de bemanning mee.

Vanaf Pangkalan Bun rijd je naar Kumai, waar je aan boord stapt. Vervolgens vaar je dagenlang over de kronkelende Sekonyer-rivier, dwars door het regenwoud van Borneo.

In het park zijn 3 voederplaatsen te vinden voor orang-oetans uit het rehabilitatieprogramma die moeite hebben met zelfstandig eten zoeken. Onderweg zien we al veel wildlife, waaronder onze eerste orang-oetan die langs de oever geniet van bloeiende bloemen! Ook zien we de zeldzame silver langur aap en erg veel langstaartmakaken. Een verrekijker is hier erg handig, want sommige dieren zitten erg hoog.

We meren aan bij Tanjung Harapan en de rangers komen met manden vol fruit en maken een speciaal geluid om de apen te roepen. Maar helaas, we hebben pech: de orang-oetans komen niet opdagen. Dit komt omdat het fruitseizoen is; er is dan genoeg voedsel in de jungle te vinden. Eigenlijk een heel goed teken, want het betekent dat de apen steeds beter zelfstandig in het wild leven! Wanneer we teruglopen over het junglepad spotten we verrassend genoeg tóch een moeder met een baby hoog in de bomen.

Het leven aan boord van de klotok is verrassend comfortabel.

Terwijl de jungle langzaam voorbijglijdt, zie je neusapen, krokodillen, ijsvogels en soms al de eerste orang-oetans langs de rivieroevers. ’s Avonds wordt het dek omgetoverd tot slaapkamer. Onder een klamboe val je in slaap met het geluid van krekels, vogels en het regenwoud om je heen.

Voor veel reizigers is dit een van de meest bijzondere overnachtingen van heel Indonesië.

Een hoogtepunt van Tanjung Puting is zonder twijfel Camp Leakey. Dit onderzoeks- en rehabilitatiecentrum speelt al tientallen jaren een belangrijke rol in de bescherming van orang-oetans op Borneo.

Tijdens een bezoek aan het platform zien wij uiteindelijk een moeder met jong verschijnen. Van dichtbij kunnen we observeren hoe intelligent en menselijk hun gedrag eigenlijk is.

Ook de beroemde neusapen, silver langurs en kleurrijke neushoornvogels maken een bezoek aan Tanjung Puting bijzonder voor wildlife-liefhebbers.

Nu vraag je je misschien af: Welke ervaring pas het beste bij mij? Op beide Indonesische eilanden heb je een grote kans om orang-oetans te spotten, is het eten heerlijk en is de ervaring een echt avontuur. Toch zijn de reizen compleet verschillend.

Een excursie door Tanjung Puting National Park in Centraal-Kalimantan is erg ontspannen, maar je hebt er wel minimaal 3 dagen (2 nachten) voor nodig aan boord van de traditionele klotok. Afhankelijk van de vluchttijden slaap je vaak ook nog 1 à 2 nachten in Pangkalan Bun. In het Gunung Leuser National Park op Sumatra kun je daarentegen al een excursie maken vanaf 3 uur tot wel 3 dagen, maar dit vereist wel meer energie omdat je moet hiken.

Kortom: kies je voor het actieve, pure avontuur op Sumatra, of geniet je liever van een comfortabele, langere bootsafari in Kalimantan?

Ik help je graag bij het vinden van de juiste ervaring tijdens jouw rondreis door Indonesië. Neem contact op en ik vertel je graag meer.