Tijdens je rondreis door Cambodja ontkom je er bijna niet aan: een bezoek aan de Killing Fields en Tuol Sleng. Twee plekken die je niet bezoekt omdat ze ‘mooi’ zijn, maar omdat ze je iets laten zien wat je niet mag vergeten.
De geschiedenis van de Khmer Rouge is nog altijd voelbaar in het dagelijks leven van veel Cambodjanen. Ik, Thirza, vond het vooraf best lastig om in te schatten wat ik kon verwachten. Je leest erover, je weet dat het heftig is, maar hoe dat voelt als je er daadwerkelijk rondloopt… dat is toch anders. Tuol Sleng en de Killing Fields worden vaak samen bezocht, en dat is eigenlijk ook logisch. Samen vertellen ze namelijk één aangrijpend verhaal dat je reis door Cambodja meer context en betekenis geeft.
Een stukje geschiedenis van de Killing Fields in Cambodja
Om te begrijpen wat je in Tuol Sleng en bij de Killing Fields in Cambodja ziet, helpt het om kort stil te staan bij de achtergrond. Tussen 1975 en 1979 stond Cambodja onder het bewind van de Khmer Rouge, geleid door Pol Pot. Hun doel was om van het land een volledig agrarische samenleving te maken. Steden werden leeggehaald, geld werd afgeschaft en miljoenen mensen werden gedwongen om op het platteland te werken.
Iedereen die werd gezien als ‘anders’ of als een bedreiging, denk aan hoogopgeleiden, mensen die een vreemde taal spraken of zelfs mensen met een bril, liep risico. Ook veel onschuldige burgers belandden zonder duidelijke reden in het systeem. Tuol Sleng was één van de gevangenissen waar mensen terechtkwamen. Hier werden ze vastgehouden, verhoord en gemarteld, vaak voordat ze naar de Killing Fields werden gebracht.
In diezelfde periode kwamen naar schatting tussen de 1,5 en 2 miljoen mensen om het leven. Dat is een groot deel van de bevolking van Cambodja in die tijd. Wat het misschien nog moeilijker te bevatten maakt: dit alles speelde zich nog niet zo lang geleden af. Veel Cambodjanen van nu hebben ouders of grootouders die deze periode hebben meegemaakt. Juist daarom voelde een bezoek aan deze plekken nog intenser.
Tuol Sleng: van school naar gevangenis
Midden in Phnom Penh ligt Tuol Sleng, ook wel bekend als S21. Wat mij meteen opviel: van buiten ziet het er nog vrij onschuldig uit. Een oud schoolgebouw met een binnenplaats. Maar zodra je naar binnen loopt, verandert dat beeld direct.
De klaslokalen zijn omgebouwd tot kleine cellen. Sommige ruimtes zijn leeg, andere bevatten oude bedden of tekeningen die laten zien wat hier is gebeurd. Aan de muren hangen foto’s van gevangenen die hier hebben vastgezeten, wat het ineens heel persoonlijk maakt.
Je kunt ervoor kiezen om een audiotour te luisteren, maar ook om met een gids rond te lopen. Ik koos voor dat laatste, en dat maakte mijn ervaring achteraf nog intenser. Wij werden namelijk gekoppeld aan een mevrouw van wie een groot deel van haar familie in de gevangenis heeft gezeten en is omgekomen bij de Killing Fields. Hierdoor kregen we een veel persoonlijker verhaal. Heftig, maar ook heel bijzonder.
De sfeer is iets wat mij vooral is bijgebleven. Terwijl je daar rondloopt en de verhalen hoort, is het bijna onvoorstelbaar dat dit zich hier heeft afgespeeld.
Bij de bevrijding werden er zeven overlevenden gevonden. Eén van hen was tijdens mijn bezoek aanwezig in de gevangenis. Dat vond ik heel indrukwekkend en bijna onwerkelijk. Hem daar zien, na alles wat we hadden gehoord, raakte me enorm.
Van Tuol Sleng naar de Killing Fields
Na Tuol Sleng stap je vaak in een tuktuk richting Choeung Ek, beter bekend als de Killing Fields, net buiten Phnom Penh. Veel gevangenen uit Tuol Sleng werden uiteindelijk daarheen gebracht, waardoor het bijna voelt alsof je hun laatste route volgt. In Tuol Sleng zie je waar het begon, bij de Killing Fields waar het eindigde.
De Killing Fields: een stille, indrukwekkende plek
Ook bij de Killing Fields kun je een audiotour doen, en die zou ik zeker aanraden. Terwijl je over het terrein loopt, word je stap voor stap meegenomen in het verhaal, verteld door overlevenden en nabestaanden. Het is er opvallend stil, en in combinatie met de verhalen zorgt dat echt voor kippenvel.
Onderweg kom je langs verschillende plekken: massagraven, kisten met kleding, gedenkborden en uiteindelijk de boeddhistische stupa, een monument waar duizenden schedels zijn bewaard. Dat beeld blijft nog lang hangen.
Praktische tips voor een bezoek aan de Killing Fields in Cambodja
De meeste reizigers bezoeken Tuol Sleng en de Killing Fields in Cambodja op één dag vanuit Phnom Penh. Trek hiervoor ongeveer een halve dag tot een volledige dag uit. De locaties liggen zo’n 15 kilometer uit elkaar en zijn eenvoudig te bereiken per tuktuk, taxi of met een georganiseerde excursie. Door beide plekken op dezelfde dag te bezoeken, krijg je een completer beeld van deze donkere periode uit de Cambodjaanse geschiedenis.
Wanneer kun je de Killing Fields het beste bezoeken?
De droge periode van november tot en met april is voor veel reizigers de prettigste tijd om Phnom Penh en de Killing Fields te bezoeken. In de vroege ochtend is het vaak rustiger en minder warm, waardoor je alle tijd hebt om de audiotour of rondleiding rustig te volgen. Tijdens het regenseizoen is het terrein groener, maar kunnen sommige paden modderig zijn.
Waarom je de Killing Fields in Cambodja toch wil zien
Het is geen lichte ervaring, maar wel een belangrijke. Juist door de Killing Fields in Cambodja te bezoeken, krijg je meer begrip voor de geschiedenis van Cambodja én voor het land zoals het vandaag is. Het maakt je reis niet per se leuker, maar wel betekenisvoller. Je leert niet alleen over een tragisch verleden, maar ook over de kracht en veerkracht van de Cambodjaanse bevolking. En dat maakt het, hoe confronterend ook, absoluut de moeite waard.
Wil je meer weten over een bezoek aan de Killing Fields in Cambodja? Neem contact op en ik vertel je er graag meer over.
